Wyposażenie » Wyposażenie żołnierskie

Granat zaczepny "Z"
Granat zaczepny

(Granat zaczepny "Z" wz.23)
(Granat zaczepny "Z" wz.33)

 

W pierwszych latach niepodległości, po pokonaniu szeregu trudności, na Fortach Bema w Warszawie skonstruowano doskonały, prawie niezawodny zapalnik. Konkurs na konstrukcję nowego zapalnika ogłosił w 1923 roku Komitet ds. Uzbrojenia i Sprzętu. Używane dotychczas niemieckie granaty wz.16 i wz.17, ze względu na stosowany tam zapalnik tarcicowy nie spełniały wymagań WP.

 

Po rozwiązaniu problemów z odlewami skorup, w roku 1923, uruchomiono produkcję seryjną pierwszych polskich granatów oznaczonych jako wz.23. Produkcja odbywała się w Kielcach, w firmie "Granat". Skorupy odlewano także w Wilnie i w Warszawie. W późniejszym okresie zapalnik zmodyfikowano do wersji wz.31. Tak powstały granat wz.33.

 

Różnica pomiędzy modelami granatów polegała na tym, że skorupy granatów wz.23 miały gwint pod zapalnik średnicy 15 mm, natomiast skorupy granatów wz.33 posiadały gniazdo pod zapalnik średnicy 16 mm. Różnica ta brała się z faktu, iż wprowadzono aluminiową tulejkę, która dawała lepsze zabezpieczenie materiału wybuchowego typu kruszącego od wilgoci, i nie pozwalała, aby podczas uzbrajania skorupy granatu w zapalnik,  ten właśnie materiał się wysypał. Stąd właśnie powstał nowy wzór granatu, określany jako wz. 33.

 

W 1937 roku granat polski zwyciężył na konkursie we Francji, po czym odkupiono od firmy "Granat" licencję.
 

Zarówno zapalnik, jak i sam granat można było uznać za "przebój eksportowy" rodzimego przemysłu. Z najważniejszych kontraktów należy wymienić:

 

  • w 1928 firma "Granat" sprzedała do Rumunii 200.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1929 firma "Granat" sprzedała do Rumunii 86.500 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1931 firma "Granat" sprzedała do Argentyny 500 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1931 firma "Granat" sprzedała do Grecji 100.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1932 firma "Granat" sprzedała do Szwecji 400 sztuk granatów ręcznych wz.33,

  • w 1934  firma "Granat" sprzedała do Grecji 50.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1935 firma "Granat" sprzedała do Francji 310.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1936 firma "Granat" sprzedała do Meksyku 300.000 sztuk granatów ręcznych wz.33 (dostawa dla hiszpańskich republikanów),

  • w 1936 firma "Granat" sprzedała do Rumunii 500.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1936 firma "Granat" sprzedała do Urugwaju 100.000 sztuk granatów ręcznych wz.33(dostawa dla hiszpańskich republikanów),

  • w 1937 firma "Granat" sprzedała do Rumunii 500.000 sztuk zapalników do granatów ręcznych,

  • w 1937 firma "Granat" sprzedała do Urugwaju 484.523 sztuki granatów ręcznych wz.33(dostawa dla hiszpańskich republikanów),

Granaty zaczepne wz.23 i wz.33 to najbardziej rozpowszechnione granaty polskie we wrześniu 1939 roku. Skorupy granatów wz. 23 mogły być uzbrajane w zapalniki typu AC24, AC25, GR29, oraz GR31 (wczesna wersja bez normalizacji gwintu, czyli 15 mm). Skorupy granatów wz. 33 uzbrajane były w zapalnik wz. Gr. 31 (gwint 16 mm - czerwony pasek na główce zapalnika-po normalizacji). Zapalnik Gr.31 działał z kilku sekundową zwłoką od chwili rzutu. Uzbrojenie zapalnika odbywało się tuż przed rzutem granatu poprzez wyjęcie zawleczki podtrzymującej tzw. łyżkę. Piechur polski nosił zasadniczo w chlebaku dwa granaty zaczepne i 2 granaty obronne. Instrukcje mówiły, ze ilość każdorazowo określa dowódca.

 

Granat zaczepny wz. 23 i wz.31 w przeciwieństwie do granatu obronnego wz. 23 i wz.33 miał cienką, blaszaną skorupę w kształcie jajka. W momencie wybuchu skorupa granatu rozrywała się na dużą liczbę drobnych odłamków, rażących żołnierzy w promieniu do 20 m, a zatem wybuch takiego granatu nie raził żołnierza, który go rzuci. Granat ten działał głównie siłą wybuchu. Masa granatu zaczepnego wz. 33 wynosiła ok. 360 g, z czego ok. 150 g stanowiło ładunek wybuchający, ok. 70 g stanowiło blaszaną skorupę, a ok. 137 g ważył zapalnik.  Granaty te przeznaczone były do zwalczania przeciwnika podczas ataku, w walce w okopach strzeleckich, w osiedlach, lasach i górach oraz przed walką wręcz.

 

Granat w dolnej części oznaczony był literami, które z kolei oznaczały odlewnie skorupy granatu:

  • K - odlewnia Końskie

  • M - odlewnia Warszawa

  • W - odlewnia Wilno

Korpusy granatów wykonanych przez odlewnię Końskie posiadały również z drugiej strony granatu wygrawerowane kropki, oznaczające odlewnie 1, 2 lub 3. 

 

Granat zaczepny miał też swoją wersję ćwiczebną, oznaczaną jako wz.26. Skorupę tłoczono z blachy stalowej, w wersji obronnej dodatkowo dociążoną. Dla odróżnienia malowane były na czerwono.

 

Dane techniczne

Waga granatu – 320 - 330 g
Waga skorupy - 410 g
Waga ładunku wybuchowego - 150 - 160 g
Waga zapalnika - 125 g
Promień rażenia - 50 m